مولف «فلسفه مضاف»، سعی کرده  است در این مقاله، مباحث اساسی فلسفه های مضاف را  - هر چند بسیار فشرده - مطرح کند، از جمله: ارایه تعریف خاصی برای فلسفه مضاف، تاکید بر امکان و ضرورت فلسفه های مضاف اسلامی، پیشنهاد معیارهایی برای تقسیم و طبقه بندی فلسفه های مضاف و ...محقق محترم فلسفه مضاف را، «دانش  پژوهش فرانگر - عقلانی احکام کلی مضاف الیه خویش» می داند. مولف سه گونه تقسیم برای فلسفه های مضاف ارایه کرده؛ یکی از تقسیمات پیشنهادی وی تقسیم فلسفه های مضاف به: بسیط، مرکب و مضاعف است. در تقسیم دیگر، مولف، فلسفه های مضاف را به فلسفه های علوم و فلسفه های امور طبقه بندی کرده است.

چند صباحی است اصطلاح «فلسفه های مضاف» وارد ادبیات فلسفی معاصر ما شده است و متعاطیان این حوزه سعی بلیغی در تبیین و توضیح مقاصد و اغراضشان از جعل و تالیف این عنوان نوپا مصروف داشته اند. در این جستار کوشیده ایم تا معضلات و معایب چنین رهیافتی را در فلسفه با توجه به خاستگاه آن بیان کنیم و در نهایت، با عنایت به این که فلسفه یک علم کلی بوده که موضوع آن «وجود من حیث هو وجود» است، نشان داده ایم که تنوع و تعدد فلسفه ها به اعتبار ادوار تاریخی، پیشینه فرهنگی و دینی در جوامع مختلف و به اعتبار اغراض گوناگونی که برای فیلسوفان وجود داشته، متفاوت بوده است. از این رو، اگر به خود فلسفه به معنای اصیل آن بازگردیم و مباحث فلسفی را به اقتضای تاریخ و روزگارمان جدی بگیریم، دیگر به جعل و تالیف این عنوان تازه نیازی نیست، به ویژه اگر توجه داشته باشیم که این اصطلاح، نه تنها راه تازه ای فراروی متعاطیان فلسفه نمی گشاید، بلکه ابهام و کژتابی های فهم و زبان را در ساحت فلسفه و تفکر فلسفی افزون تر می کند.

نظریه ادراکات اعتباری نظریه ای ابداعی و ابتکاری است که به واسطه لوازم و استلزاماتش در حوزه ادراکات عملی یا به تعبیر سنتی حکمت عملی، سرشت و سرنوشت جدیدی می یابد. این نظریه با مطرح ساختن تبیینی خاص از نحوه شکل گیری دانش های عملی انسان در تعامل با واقع زیستی و روانی انسان با محیط طبیعی و اجتماعی او، دست مایه و زمینه فربهی را برای گشایش افق های نظری جدید در فلسفه های به اصطلاح مضافی هم چون فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق، فلسفه سیاسی، فلسفه فعل، و معرفت شناسی فراهم آورده است. از دیدگاهی عام تر و با توجه به ظرفیت های غنی و بالای این نظریه در تبیین و توجیه گزاره ها و قواعد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، و هنجارها و آداب و رسوم فرهنگی می توان این نظریه را مبنا و سرپلی برای نظریه پردازی در حوزه فلسفه علوم انسانی و اجتماعی قرار داد.در این جهت علاوه بر واکاوی ماهیت ادراکات اعتباری و ساز و کار اعتبارسازی ذهن بشری و ابعاد فردی و اجتماعی و اقسام این اعتبارسازی، باید اصل و چگونگی ارتباط و پیوند این دست از ادراکات را با واقعیت و با ادراکات حقیقی و نیز با مکانیسم تحول پذیری و احیانا مبنای ثبات آن ها و نحوه تاثیر آن ها بر واقع و یا اثرپذیری آن ها از واقع را بررسی کرد.

عدم توجه به جایگاه فلسفه معماری اسلامی به عنوان یک علم واسطه بین فلسفه مطلق اسلامی و علم معماری باعث شده است؛ اکثر پژوهشگران بسیاری از مؤلفه های پژوهشی را بدون واسطه روش شناختی به فلسفه مطلق پیوند داده و حاصل این امر را فلسفه معماری اسلامی معرفی نمایند؛ درحالی که فلسفه معماری اسلامی یک فلسفه مضاف است که فلسفه مطلق صرفاً مبانی آن را تأمین می کند؛ لذا عدم توجه به شناخت دقیق فلسفه مضاف معماری و روش شناسی تولید آن، بستر نظریه پردازی برای تولید علم معماری را مخدوش می نماید. بر این اساس پژوهش حاضر در تلاش است با روش توصیفی – تحلیلی به معرفی یکی از روش شناسی های تولید فلسفه مضاف (تئوری دیده بانی) پرداخته و چیستی فلسفه معماری اسلامی را مبتنی بر این تئوری شفاف نماید و در این راستا فلسفه معماری با دو رویکرد تاریخی و منطقی معرفی می شوند که هر یک از آن ها نیز بر دو قسم خواهد بود: قسم اول، فلسفه ای است که بر تولید اثر و واقعیت معماری تمرکز دارد و قسم دوم، فلسفه ای است که بر علم معماری به معنای دانش رشته ای می پردازد که حاصل آن ها چهار نوع فلسفه مضاف معماری تحت تئوری دیده بانی خواهد بود که دراین بین فلسفه مضاف علم معماری نقش اصلی و سهم زیادی در تولید علم معماری اسلامی دارد که پژوهش حاضر دست یابی به آن را با مدل پیشنهادی ترکیبی (تاریخی و منطقی) معرفی می نماید.

نوآوری و تحول در علوم، به روش شناسی عالمانه نیاز دارد. این نگاشته در صدد است تا با توجه به ضرورت تحول در علوم، به تاسیس نظریه دیدبانی بپردازد. این نظریه، مدلی از فلسفه مضاف با رویکردهای تاریخی و منطقی است. نگارنده برای روشن شدن نظریه پیشگفته، به تبیین واژگانی چون روش تحقیق، چیستی نظریه، رویکرد، رهیافت، پروژه، رشته علمی، واقعیت، رویکرد منطقی، رویکرد تاریخی، فلسفه مضاف به علوم، فلسفه مضاف به واقعیت، دانش درجه اول، دانش درجه دوم و چیستی فلسفه پرداخته است و سپس با شرح و بسط انواع فلسفه های مضاف، به تعریف آنها و ضرورت تاسیس فلسفه های مضاف تاریخی ـ منطقی (نظریه دیدبانی) و مسایل آن اشاره شده است.

هدف: علم معماری اسلامی، مجموعه گزاره های نظام مندی است که باید بر اساس نظریه های مختلف در حوزۀ معماری اسلامی شکل بگیرد. امروزه پژوهشگران در حوزۀ تولید علم معماری اسلامی، در گام اول؛ یعنی تولید نظریه قرار دارند که اولین رکن فرایند در حوزۀ تولید علم است. لذا نظام آموزش عالی کشور بایستی بستر و ظرفیتی را فراهم کند که سازوکار نظریه پردازی در دانشگاهها، نظام مند شود و در مسیر درست قرار گیرد. به نظر می رسد اصلاح سرفصلهای آموزشی مبتنی بر رویکردهای تولید نظریه در علوم انسانی در تحقق این امر مفید باشند. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد فلسفۀ مضاف(نظریۀ دیده بانی)، به بازنگری سرفصل آموزشی معماری دورۀ کارشناسی به منظور ایجاد ظرفیت نظریه پردازی پرداخته است. روش: روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است. یافته ها: پژوهش حاضر، طبقه بندی دروس نظری معماری را به دو رویکرد تاریخی و منطقی و جداسازی علم معماری را از اثر معماری، ضروری دانسته است. نتیجه گیری: برقراری ارتباط بین دو رویکرد مذکور به عنوان هدف اصلی دروس نظری توانسته است بستر نظریه پردازی را برای دانشجویان فراهم سازد.

فلسفه های مضاف با دو نوع رشته فلسفه علوم و فلسفه حقایق ظاهر گشته اند. فلسفه علوم، دانش فرانگرانه توصیفی - تحلیلی رشته علمی و فلسفه حقایق، دانش درونگرانه توصیفی - عقلانی پدیده های حقیقی و اعتباری است.فلسفه فلسفه اسلامی، دانش فرانگرانه فلسفه اسلامی و رویکردهای مشایی، اشراقی و صدرایی و رهیافت های شخصیت های برجسته حکمت اسلامی است.این مقاله، علاوه بر تبیین مفاهیم کلیدی تعریف پیش گفته و روش شناسی تحقیق، به انواع فلسفه رشته های علمی و مسایل آن ها و تفاوت رووس ثمانیه با فلسفه های علوم پرداخته است. و در پایان چهارده مساله مهم فلسفه فلسفه اسلامی بیان گردیده است.

فلسفه فقه از جمله شاخه های فلسفه مضاف است که در آن، فقه به معنای علم به احکام شرعی از ادله تفصیلی آنها از منظر بیرونی و روی آورد معرفت درجه دوم، توصیف و تحلیل نظری می شود. تحلیل نظری فقه به عنوان علمی که در فرهنگ، تاریخ و تمدن اسلامی تحقق یافته است به نظریه کلی درباره آن می انجامد. به نظریه کلی در زمینه فقه با قطع نظر از مذاهب یا باب خاص یا مقطع تاریخی معین، فلسفه فقه گفته می شود. در فلسفه فقه، ماهیت فقه تبیین و گونه های گزاره های فقهی توصیف می گردد و از منظر روش شناسانه، کارآمدی منطق فقه، سنجیده و مبنای فقه بدست داده می شود و جایگاه منابع استکشاف حکم شرعی تبیین می گردد. نسبت و رابطه فقه با علوم دیگر، ارائه و نحوه تاثیرپذیری فقیه در تولید معارف فقهی از علوم و معارف انسانی و تجربی، تحلیل و تبیین می گردد مباحث یادشده و دیگر مباحث، هریک متضمن مسئله ای مهم در زمینه فلسفه فقه است طرح مسائل فلسفه فقه به نگرشی کلی و جامع نسبت به فقه می انجامد به نحوی که در مطالعات درون فقهی فقیه موثر می افتد.